Profilaktyka niepowodzeń szkolnych

Początek nauki szkolnej dziecka we wczesnym jego rozwoju jest niezwykle ważny , albowiem zaczyna ono inaczej niż dotychczas poznawać świat, m.in. musi opanować nowy dla siebie obszar i jest to obszar umiejętności szkolnych dotyczących nauki czytania i pisania.

Często do poradni psychologiczno-pedagogicznej rodzice zgłaszają swoje dzieci, które od początku nauki szkolnej napotykają najrozmaitsze trudności, związane z przystosowaniem do środowiska szkolnego, jak i wymagań programowych.

Rodzice uczniów klas młodszych najczęściej zgłaszają trudności swoich pociech w nauce czytania i pisania. W związku z powyższym wczesne dostrzeżenie trudności w nauce oraz wczesna interwencja rodziców i nauczyciela jest warunkiem skutecznej pomocy. W każdym wieku możliwe jest diagnozowanie poziomu rozwoju dziecka oraz udzielanie mu pomocy w formie terapii logopedycznej, pedagogicznej i psychologicznej. Jednak musimy pamiętać, że im starsze dziecko tym terapia jest mniej efektywna. W literaturze angielskiej podaje się, że podjęcie zajęć terapeutycznych w starszych klasach jest zasadne, lecz pierwsze efekty pojawiają się najwcześniej po dwóch latach (Welchman,1990).

W związku z powyższym tak ważne jest dostrzeżenie sygnałów opóźnień rozwoju i badanie pod kątem dysleksji.

Diagnoza specyficznych trudności w nauce czytania i pisania wymaga interdyscyplinarnego podejścia do tego zagadnienia, tzn. związany jest z zespołem diagnostycznym, w skład którego wchodzą psycholog i pedagog. W razie konieczności dołączają logopeda i lekarz (psychiatra, neurolog). Takie systemowe podejście do zagadnienia diagnozy pozwala na całościowe spojrzenie na problem niepowodzeń szkolnych.

Pierwszym zadaniem diagnozy psychologicznej w przypadku trudności w nauce jest ocena sprawności intelektualnej dziecka. Gdy stwierdzona zostanie norma intelektualna, przystępujemy do diagnozy, która ma celu ustalenie poziomu rozwoju funkcji, leżących u podstaw czytania i pisania i procesu uczenia się tych umiejętności. Psycholog określa poziom rozwoju funkcji wzrokowo-przestrzennych, słuchowo-językowych, ruchowych oraz ich integracji (współdziałania). W związku z tym może ustalić, w jakim obszarze możemy obserwować opóźnienia rozwojowe oraz które funkcje rozwijają się prawidłowo lub w tempie przyspieszonym. Pedagog ocenia poziom czytania i pisania w celu ustalenia stopnia odchylenia od wymagań edukacyjnych na danym etapie kształcenia. U dzieci młodszych sprawdzana jest znajomość liter, u starszych sprawdzana jest umiejętność czytania głośnego – technika, poprawność, tempo, rozumienie. Od klasy II szkoły podstawowej ocenia się poziom rozumienia treści czytanych po cichu. Następnie umiejętność pisania, poprawność , tempo i poziom graficzny pisma. Pedagog sprawdza poziom rozwoju słuchu fonematycznego: umiejętność różnicowania głosek, analizy i syntezy słuchowej (sylabowej, głoskowej) wyrazów. Kolejnym etapem jest sprawdzenie znajomości zasad poprawnej pisowni i ortografii oraz analiza poziomu wypowiedzi pisemnych i ustnych.

Poniżej przedstawię model postępowania diagnostycznego na terenie naszej placówki w przypadku zagrożenia dysleksją rozwojową. Najpierw zacznę od wyjaśnienia terminu dysleksja.

Dysleksja – jest to zaburzenie czynności dobrej analizy i syntezy słuchowej u dziecka szczególnie słuchowego odbioru mowy, pisania ze słuchu i czytania. Dotyczy to dzieci z normą intelektualną, które nie mają poważnych wad wzroku i słuchu ani schorzeń neurologicznych i nie są zaniedbane środowiskowo.

Do wstępnej diagnozy ryzyka dysleksji wykorzystany jest arkusz: Skala Ryzyka Dysleksji M. Bogdanowiczowej. Wypełniają go rodzice, ponieważ dotyczy on wczesnego rozwoju psychoruchowego dziecka. Daje nam on wynik ryzyka dysleksji. Może być wysoki lub umiarkowany.

W drugim półroczu, tj. pod koniec kl. I szkoły podstawowej we współpracy z pedagogiem szkoły lub wychowawcą, pedagog z poradni umawia się na badania pedagogiczne na terenie szkoły. Na te badania musi być zgoda rodziców. Pedagog poprzez diagnozę dokonuje oceny, w jakim stopniu uczeń opanował znajomość liter i cyfr oraz umiejętność czytania i czytania ze zrozumieniem. Jeżeli jest taka potrzeba, rodzice otrzymują dla dziecka wskazówki do pracy w domu lub proponuje się podjęcie terapii logopedycznej. Jeżeli okaże się, że objawy ryzyka dysleksji i trudności w czytaniu i pisaniu nie ustąpiły mimo dodatkowej pomocy oraz zajęć specjalistycznych (ćwiczeń logopedycznych i korekcyjno-kompensacyjnych), konieczne jest pogłębione badanie diagnostyczne w poradni psychologiczno-pedagogicznej. Po przeprowadzeniu pełnej diagnozy uczeń otrzymuje opinię, w której zalecona jest terapia pedagogiczna na terenie poradni psychologiczno-pedagogicznej. Rodzice otrzymują też wskazówki do pracy samokształceniowej z dzieckiem w domu.

Diagnoza niepowodzeń szkolnych jest długotrwałym procesem, który wymaga zaangażowania niekiedy wielu specjalistów. Należy pamiętać, że ważna jest też ścisła współpraca rodziców z nauczycielami oraz konsekwentna i systematyczna praca rodziców z dzieckiem w domu.

Pedagog

Elżbieta Chlebosz