POZNAWANIE ŚWIATA ZMYSŁAMI

co widzisz, co słyszysz, co czujesz,
co wyczuwasz smakiem, co wyczuwasz węchem,
czego dotykasz, co robisz, co sobie wyobrażasz,
co wyczuwasz intuicyjnie
Jeannette Vos
- cytat z międzynarodowych warsztatów
na temat rewolucji w uczeniu.
Musimy zdawać sobie sprawę, że podstawą prawidłowej egzystencji i osiągania naszych sukcesów w życiu są zmysły, które stanowią także element łączący organizm ze środowiskiem zewnętrznym. Poznawanie za pomocą kilku zmysłów jednocześnie nazywane jest polisensorycznym (wielozmysłowym). Umożliwia ono poznawanie przez patrzenie, słuchanie, dotykanie, wąchanie i smakowanie, czyli tworzenie globalnego, wielozmysłowego obrazu. Pozwala ono na normalne funkcjonowanie, poruszanie się, jedzenie, pracę, kontakty z innymi ludźmi. Utratę możliwości korzystania z któregokolwiek ze zmysłów da się, przynajmniej częściowo, zrekompensować innymi. W życiu płodowym i zaraz po narodzeniu odbieramy sygnały z otaczającego świata wszystkimi zmysłami. Aby dziecko mogło prawidłowo funkcjonować, konieczny jest proces integracji sensorycznej. Dzięki niej mózg odbiera, przetwarza, integruje ze sobą informacje ze wszystkich zmysłów, odnosi je do poprzednich doświadczeń, co skutkuje prawidłową reakcją dziecka. Integracja sensoryczna to taka organizacja wrażeń zmysłowych, która pozwala ich używać w celowym działaniu.
Wszystkie tak pozyskane informacje dostarczane są do mózgu, który je rozpoznaje, segreguje, zapamiętuje i wysyła sygnały, kierując naszymi reakcjami.
Są ludzie, którzy uczą się słuchając, inni lepiej zapamiętują to, co widzą, a jeszcze inni wykorzystują różne kombinacje zmysłów, by uczyć się wydajniej.
Pierwszym etapem uczenia się dziecka jest poznawanie przez zmysły: dotyk, smak, węch, jak również wzrok i słuch.
Pobudzanie i uaktywnianie zmysłów ma na celu przygotowanie dzieci do wejścia w kolejny etap rozwoju psychoruchowego. Chcąc wzbogacać świat wyobrażeń naszych dzieci, możemy podejmować inicjatywę do zabaw polisensorycznych we własnym zakresie, nie czekając na specjalistę i wykorzystywać nadarzające się okazje. Dotyk, to zdolność odczuwania działania bodźców mechanicznych na skórę i niektóre błony śluzowe. Receptory dotyku rozmieszczone są na opuszkach palców, w skórze warg oraz na koniuszku języka.
Popularne ćwiczenia, które możemy inicjować z dzieckiem w domu to: dotykanie różnych powierzchni, porównywanie ich, określanie wrażeń dotykowych, manipulowanie rękoma np. w makaronie, grochu, fasoli czy ryżu, w ugotowanym kisielu, z masą solną itp.
Następnym ważnym zmysłem u człowieka jest smak, czyli nasza zdolność do oceny przyjmowanych pokarmów na podstawie ich właściwości chemicznych. Poprzez receptory smakowe dziecko potrafi rozróżnić 4 podstawowe smaki: słodki, gorzki, słony i kwaśny.
Dobrym ćwiczeniem jest smakowanie soli, miodu, cukru, cytryny, ogórka kiszonego i innych zdecydowanych smaków. Węch, jako zmysł powonienia, umożliwia odbieranie informacji o substancjach lotnych znajdujących się w powietrzu lub w wodzie. Możemy w warunkach domowych próbować określać z dzieckiem smak, wyszukiwać produkty o takich samych walorach smakowych, rozpoznawać zapachy np. : owoców, warzyw, igliwia sosnowego, kwiatów, perfum, olejków spożywczych. Zmysł wzroku daje około ¾ wrażeń odbieranych przez organizm z otoczenia. Oko to złożony mechanizm, dzięki któremu możemy widzieć nie tylko natężenie światła, kształty i całą gamę kolorów, ale także odległości. Tutaj możemy wybierać zabawy i ćwiczenia takie jak: wskazywanie osób z najbliższego otoczenia, wyciąganie ręki po wskazany przedmiot, branie, wkładanie określonego przedmiotu do pudełka, układanie klocków, porządkowanie zabawek według jednej wybranej cechy, układanie puzzli, odszukiwanie danych elementów na ilustracjach, układanie szlaczków według wzoru, składanie zabawek konstrukcyjnych, rysowanie, malowanie, odwzorowywanie kształtów i wiele innych.
Bardzo ważnym zmysłem człowieka jest także słuch. Dzięki niemu możemy odbierać dźwięki z otoczenia a także porozumiewać się. Spośród zabaw angażujących zmysł słuchu możemy starać się zachęcać dziecko do wysłuchiwania i rozpoznawania dźwięków z otoczenia: sygnałów pojazdów, głosów zwierząt ,odgłosów z urządzeń gospodarstwa domowego, rozpoznawać wytwarzane dźwięki ( uderzanie łyżeczką w szklankę, dwoma klockami o siebie, darcie papieru, lanie wody, rozpoznawanie głosu i źródła dźwięków), bawić się instrumentami perkusyjnymi czy wreszcie słuchać muzyki relaksacyjnej lub innej. Polisensoryczne uczenie dziecka jest bardzo ważne w prawidłowym jego rozwoju. Dzięki niemu poznaje ono świat w sposób przystępny i bezpośredni. Przełamuje opory, nabywa sprawności manipulowania, polepsza koordynację wzrokowo -słuchowo-ruchową i rozbudza wyobraźnię.

Helena Rasała
Pedagog Powiatowej Poradni
Psychologiczno-Pedagogicznej
w Chojnowie