Profilaktyka zaburzeń mowy      

 

         Z roku na rok obserwuję, że dzieci kwalifikujących się na terapię logopedyczną jest coraz więcej. Często rodzice pytają, jaka jest tego przyczyna? Dlaczego tak dużo dzieci wymaga pomocy logopedycznej?

         Przyczyn tego zjawiska jest wiele, ale ograniczymy się tylko do tych najmniej skomplikowanych przypadków, gdy zaburzenia mowy nie mają głębszego podłoża i nie współwystępują z innymi poważnymi zaburzeniami rozwoju dziecka.

           Są to więc takie zaburzenia mowy, których w zasadzie można by uniknąć, gdyby rodzice dłużej przebywali z dzieckiem, obserwowali bacznie jego rozwój (pod każdym względem), w porę dostrzegli, że dziecko może mieć problem i zadziałali profilaktycznie.

           Trzeba mieć też pewien poziom wiedzy na temat etapów rozwoju mowy oraz szkodliwych czynników, które mogą powodować wady zgryzu oraz wady wymowy.

           Zaburzenia rozwoju mowy bardzo często mają swoje źródło w pierwszych miesiącach życia dziecka. Różnym nieprawidłowościom można zapobiec, jeśli od momentu urodzenia dziecka będzie się przestrzegać następujących zasad:

  1. Pamiętajmy, że ciągle najlepszym i nie do zastąpienia jest pokarm matki. Karmienie piersią to najzdrowszy sposób karmienia dziecka, stanowi naturalne zabezpieczenie przed bakteriami, jest najlepiej przyswajalny, zapewnia kontakt emocjonalny z matką, a ponadto warunkuje prawidłowy rozwój narządów artykulacyjnych. Język, wargi, żuchwa współpracują ze sobą podczas ssania, przygotowując się do późniejszej prawidłowej wymowy.
  2. Nie powinno się dokarmiać dziecka z butelki, bo może się okazać, że szybko zrezygnuje ze ssania piersi (picie z butelki to mniejszy wysiłek). Jeśli w uzasadnionych przypadkach dziecko jest karmione butelką, ważny jest dobór odpowiedniego smoczka. Należy zadbać o to, aby warunki karmienia były jak najbardziej zbliżone do naturalnych. Pamiętajmy też
    o odpowiedniej pozycji podczas karmienia – dziecko należy trzymać wysoko, prawie pionowo.
  3. Ważna jest też pozycja dziecka w wózku lub w łóżeczku. Główka powinna spoczywać na lekkimi podwyższeniu. Taka pozycja sprzyja domykaniu warg i prawidłowemu oddychaniu.
  4. Prawidłowe oddychanie (nosem) to sprawa bardzo ważna nie tylko ze względu na mowę. Należy więc pamiętać, aby w czasie kataru nos dziecka był udrażniany, aby mogło ono oddychać nosem. Z przyczyn powodujących nieprawidłowe oddychanie (ustami) należy wymienić: zbyt niskie napięcie mięśni narządu żucia i twarzy, choroby alergiczne, skazę wysiękową, stany zapalne błony śluzowej nosa i gardła, skrzywienie przegrody nosowej, stany zapalne i przerost migdałka gardłowego i migdałków podniebiennych, polipy. Oddychanie patologiczne trwające ponad rok wpływa upośledzająco na rozwój klatki piersiowej, układu krążenia i oddychania, narządu żucia i twarzy. Prowadzi do niedotlenienia organizmu, co powoduje męczliwość dziecka, brak koncentracji, a nawet, w skrajnych przypadkach, anemię.
  5. Należy też pamiętać, aby stosunkowo wcześnie nauczyć dziecko picia z kubeczka i jedzenia łyżeczką. Podawanie pokarmu z butelki, a także ssanie smoczka, palca, warg, itp., utrwalają odruch ssania, który powinien zanikać. Z kolei utrwalanie tego odruchu wpływa hamująco na rozwój żucia i powoduje zaleganie języka na dnie jamy ustnej, zamiast jego pionizacji.
  6. Istotną sprawą jest wczesne kształtowanie postawy komunikacyjnej. Należy mówić do dziecka także wtedy, gdy ono jeszcze nie potrafi odpowiadać, np. przy zabawie, zabiegach pielęgnacyjnych, na spacerach. Pamiętajmy, że mowy dziecko uczy się od otoczenia poprzez naśladownictwo.

                                                                          

Danuta Matuszewska – logopeda PPPP w Chojnowie